راهکارهای رسیدن به گفت‌وگوی درون تمدن اسلامی از نگاه «کمال خرازی»

رییس شورای راهبردی روابط خارجی کشورمان با تاکید بر اینکه گفت و گوی درون تمدن اسلامی می‌تواند بهترین مسیر برای همگرایی جهان اسلام باشد، گفت: امید می رود با راه اندازی گفت و گوی درون تمدن اسلامی روح جدیدی در جهان اسلام دمیده شود.

به گزارش جمهوریت ;

رییس شورای راهبردی روابط خارجی کشورمان با تاکید بر اینکه گفت و گوی درون تمدن اسلامی می‌تواند بهترین مسیر برای همگرایی جهان اسلام باشد، گفت: امید می رود با راه اندازی گفت و گوی درون تمدن اسلامی روح جدیدی در جهان اسلام دمیده شود.

به گزارش ایسنا، متن سخنرانی سید کمال خرازی رییس شورای راهبردی روابط خارجی با عنوان “گفت وگوی درون تمدن اسلامی به مثابه یک راهبرد” در مرکز ابن خلدون قطر به شرح زیر است:

«آقای رئیس، خانمها و آقایان؛

پیش از هر سخن وظیفه خود می دانم از دانشگاه قطر و مرکز ابن خلدون به خاطر ابتکار برگزاری این نشست صمیمانه تشکر کنم. امروزه هم جهان اسلام به طور عام و هم غرب آسیا به صورت خاص، نیاز مبرم به اتخاذ رویکرد تمدنی از یکسو و گفتگوی درون تمدن اسلامی از سوی دیگر دارد. بر همین اساس اینجانب موضوع سخنرانی خود را به گفتگوی درون تمدن اسلامی به مثابه یک راهبرد اختصاص داده ام.

خانم ها، آقایان!

بلا شک یکی از نوآوری های مهم علمی ابن خلدون، پرداختن به تمدن اسلامی و چرایی و چگونگی شکل گیری و اوج گیری آن بود، تمدنی که بنا به نوشته “لوتروپ استووارد، تاریخ نگار آمریکایی، در کتاب امروز با مسلمین یا عالم نو اسلام” ، “از تمدنهای مشهوری است که تاریخ عمومی دنیا به آن زینت یافته و با آثار درخشان خود تا ابد تاریخ را پر کرده است”.

از مؤلفه های مهم تمدن اسلامی، به اعتراف محققین برجسته این حوزه، می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

فضای امن، نظم و انضباط اخلاقی، اصالت داشتن اندیشه و تفکر، برتری سطح زندگی، سعه صدر و اجتناب نسبی از تعصب، غلبه روحیه همبستگی، توسعه و ترقی علم و ادب، اوج توأمان کار و ایمان و رعایت حال مستضعفان.

بیش از ۵۰۰ سال سروری دانشمندان اسلامی بر تولید علم در تاریک ترین دوره اروپا، نشانگر قابلیت جامعه اسلامی در تأسیس و تداوم یک تمدن است. در سایه این تمدن عظیم موتور دانش بشری از طریق فلاسفه و دانشمندان اسلامی دوباره به حرکت افتاد و میراث معرفت یونانی به دست پدران عقل گرای جدید مسلمان و پیشگامان تحقیق علمی اسلامی ارتقاء یافت و به این ترتیب تمدن اسلامی و اندیشمندان مسلمان نقش حلقه واسط را میان موفقیت های علمی یونان و عصر جدید ایفا کردند.

حال سوال این است که آیا تمدن اسلامی پدیده ای مربوط به گذشته و بخشی از تاریخ است یا اینکه این تمدن هنوز هم به عنوان واقعیتی در دسترس انسان امروز بوده و بخشی از حیات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی جهان امروز را تشکیل می دهد؟

در پاسخ باید گفت که تمدن اسلامی با پشتوانه دین اسلام و فرهنگ اسلامی، موجودی است زنده، پویا و بالنده که با وجود فاصله گرفتن از دوران اوج و تحمل رنج بسیار در دوران زوال و انحطاط، به طور دائم در جستجوی احیای ابعاد و جلوه های تمدنی خویش بوده است. این دغدغه ها و تلاش های احیاگرانه در دو قرن اخیر با شکل گیری نوعی بیداری اسلامی وارد مرحله جدید و تعیین کننده ای شده است، مرحله ای که در آن بازگشت به تمدن اسلامی و شکل دهی به تمدن نوین اسلامی به شدت تبدیل به مطالبه عمومی، هم در سطح نخبگان و هم در سطح توده ها، است. در جهان اسلام امروز، سخن گفتن از اسلام به مثابه یک راه حل، گسترش و عمق فراگیری یافته است.

البته با کمال تأسف باید اذعان کرد که به موازات فراگیر شدن گفتمان بازگشت به تمدن اسلامی و تأسیس تمدن نوین اسلامی، آفت و آسیب بزرگ “تفرقه” نیز دامن گیر جامعه اسلامی است و این تفکر نوپا را مورد تهدید قرار می دهد.

خانمها، آقایان؛

اکنون سوال این است که آیا تفاوت هایی که امروزه باعث شکل گیری اختلافات در درون تمدن اسلامی شده است، در طول ۵۰۰ سال شکوفایی تمدن اسلامی وجود نداشت؟ قطعاً وجود داشت. پس آنها چه کردند که به رغم این تفاوت ها و اختلافات توانستند آن تمدن باشکوه را بنیان گذاری کنند که آنان تفاوت ها را به رسمیت شناختند و آنرا مدیریت کردند. آنان با تسامح و بردباری، تفاهمی میان مذاهب اسلامی ایجاد کردند که اکثر تمدن شناسان جهان، از آن به عنوان اصل مادر برای بنیان گذاری تمدن اسلامی یاد می کنند. عنصر تسامح و بردباری به عنوان یکی از عناصر سازنده تمدن اسلامی مورد اشاره تأکید اکثر محققین در این زمینه بوده است.

لذا برای خروج از وضعیت نامطلوب فعلی که گریبانگیر حوزه تمدن اسلامی شده است، پیشنهاد اینجانب حرکت به سوی گفتگوی درون تمدن اسلامی است. دوران باشکوه و عظمت تمدن اسلامی واقعیتی است که در میان مسلمانان کمترین اختلاف در باره آن وجود دارد. علاوه بر این، رجوع به “تمدن اسلامی” در جهان اسلام امروز پاسخی شایسته به بحران هویتی است که مجموعه ملل اسلامی از آن رنج می برند. تمدن اسلامی هویت مشترکی است که همه مسلمانان به آن افتخار می کنند.

پیش نیاز ورود به گفتگوی درون تمدن اسلامی قبول این واقعیت است که اولاً تمدن اسلامی، تمدنی واحد در عین کثرت است، به عبارت دیگر باور به اصل وحدت در عین کثرت، قاعده بنیادین در گفتگوی درون تمدن اسلامی است و ثانیاً باور به اینکه توسعه و پیشرفت تمدن اسلامی در تمام ابعاد آن به نفع همگان است. لازمه این گفتگو نیز بدون پیش شرط بودن آن است، بایستی گفتگویی راه انداخت که آزادانه و بدور از تعصب باشد، درست شبیه آنچه در دوران طلایی تمدن اسلامی رواج داشت.

نقطه عزیمت این گفتگو باید ایجایی و نه سلبی باشد، یعنی براساس نقاط قوت و اشتراکات فراوان عالم اسلام آغاز شود و نه براساس تفاوت ها و اختلافات و تضادها. شروع گفتگو باید از سطح نخبگان و گروههای مرجع آغاز شود، البته با اراده سیاسی دولت ها که چنین روندی را مورد حمایت قرار دهند، چرا که بدون اراده سیاسی دولت ها، سایر کنشگران هم برای حل اختلافات کاری از پیش نخواهند برد.

دوستان عزیز!

خوشبختانه هرچه هم کشورهای اسلامی با هم اختلاف داشته باشند، در افتخار به دوران باشکوه تمدن اسلامی و در ضرورت احیای آن تمدن عظیم هیچ اختلافی با هم ندارند. لذا موضوع گفتگوی درون تمدن اسلامی برای بررسی راههای احیای آن دوران با شکوه می‌تواند بهترین مسیر برای همگرایی جهان اسلام باشد و می‌تواند آثار مثبتی را در حل سایر اختلافات داشته باشد.

امید می رود با راه اندازی چنین گفتگویی روح جدیدی در جهان اسلام دمیده شود. تمدن اسلامی در تمام حوزه های علمی، اقتصادی، تجاری، تاریخی، فرهنگی و…. دارای قابلیت ها و ظرفیت های بالقوه و بالفعل فراوانی برای شکوفایی و خدمت رسانی است.

از جمله راهکارهای بررسی نحوه رسیدن به این هدف والا می تواند موارد ذیل باشد:

برگزاری جلسات هم اندیشی میان اندیشمندان مسلمان در باره نحوه احیای تمدن اسلامی.

انتشار ویژگی های دوران باشکوه تمدن اسلامی و کاوش در باره ریشه های شکل گیری آن برای الهام گیری از آن

سرمایه گذاری هرچه بیشتر در زمینه توسعه علم و فناوری در کشورهای اسلامی که از زیربناهای اصلی هر تمدن محسوب می شود.

برقراری همکاری بین دانشگاه های جهان اسلام با هدف مبادله دانش و فناوری.

تشکیل یک گروه بین المللی از متفکرین جهان اسلام برای پیشبرد این آرمان ارزشمند.

راه اندازی سازمانهای مردم نهاد تخصصی در کشورهای اسلامی برای تعقیب و مطالبه این ایده راهبردی.

ایجاد هماهنگیهای رسانه ای میان کشورهای اسلامی برای پرداختن نظام مند و سازمان مند به این امر خطیر با هدف تبدیل آن به یک مطالبه عمومی در سطح آحاد ملل اسلامی.»

انتهای پیام

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.